Vụ án Nhiếp Thụ Bâng

 MỘT KẺ G/I/Ế/T NGƯỜI BƯỚC VÀO TÒA, LIÊN TỤC NHẬN TỘI, THẬM CHÍ CẦU XIN BỊ KẾT ÁN… NHƯNG ĐIỀU KỲ LẠ LÀ — TỪ CÔNG AN, KIỂM SÁT CHO ĐẾN TÒA ÁN — TẤT CẢ ĐỀU ĐANG CỐ CHỨNG MINH HẮN VÔ TỘI. NGHE VÔ LÝ ĐÚNG KHÔNG? 

NHƯNG BẤT NGỜ NẰM Ở ĐÂY: NẾU HẮN THỰC SỰ CÓ TỘI… THÌ NGƯỜI ĐÃ BỊ X/Ử B/Ắ/N 21 NĂM TRƯỚC — RỐT CUỘC LÀ AI?

Sở dĩ xuất hiện cảnh tượng kỳ lạ như vậy là vì một vụ oan sai của một thanh niên vô tội cách đây hơn 30 năm.

Câu chuyện bắt đầu từ một vụ án mạng ở thôn Khổng Trại, thành phố Thạch Gia Trang, tỉnh Hà Bắc. Ngày 5/8/1994, nữ công nhân Khang Lan của một nhà máy thủy lực mất tích sau giờ tan ca. Gia đình lo lắng tìm kiếm khắp nơi, mãi đến 6 ngày sau mới phát hiện cảnh tượng mà họ không bao giờ muốn thấy: trong cánh đồng ngô phía tây đầu làng, dưới vẻ xanh tươi lay động của lá ngô trong gió, lại ẩn giấu một thi thể phụ nữ đang phân hủy, bốc mùi. Quần áo nạn nhân bị lột sạch, và sau khi nhận dạng, xác định đó chính là Khang Lan.

Cảnh sát ban đầu nhận định đây là vụ hấp diêm rồi g/i/ế/t người. Qua điều tra dân làng, họ có được một manh mối: từ đầu mùa hè, thường xuất hiện một thanh niên khoảng 20 tuổi hay theo dõi phụ nữ đi vệ sinh. Người dân còn nhớ rõ anh ta đi một chiếc xe đạp leo núi màu xanh. Dựa vào chiếc xe này, chỉ trong một tháng, cảnh sát đã bắt được “hung thủ” – Nhiếp Thụ Bân.

Nhiếp Thụ Bân sinh ra tại thôn Hạ Niếp Trang, thành phố Lộc Tuyền, Thạch Gia Trang, là công nhân một nhà máy cơ khí. Khi bị bắt ngày 23/9/1994, anh chưa đầy 20 tuổi. Lý do chính để cảnh sát nghi ngờ anh là vì anh có một chiếc xe đạp leo núi màu xanh.

Sau khi bị bắt 6 ngày, Nhiếp Thụ Bân đã “thú nhận” tội phạm. Chỉ dựa vào lời khai này, ngày 15/3/1995, tòa án trung cấp Thạch Gia Trang tuyên án tử hình. Tòa án cấp cao Hà Bắc xử phúc thẩm vẫn giữ nguyên bản án.

Gia đình anh không thể chấp nhận. Cha mẹ anh nói rằng từ nhỏ con họ còn không dám g/i/ế/t gà, họ luôn tin rằng một ngày nào đó con mình sẽ được minh oan. Nhưng ngày 28/4/1995, khi cha anh như thường lệ mang quần áo đến thăm, lại được báo rằng không cần đến nữa — vì con trai ông đã bị xử bắn từ ngày hôm trước. Điều đáng nói là cơ quan tư pháp thậm chí còn không thông báo cho gia đình.

Cú sốc này khiến cha anh suy sụp, năm sau uống cả lọ thuốc ngủ 44. Dù được cứu sống, ông bị liệt nửa người. Mười năm trôi qua, cha mẹ Nhiếp Thụ Bân vẫn không thể thoát khỏi nỗi đau mất con và luôn tự hỏi: vì sao tòa án lại kết luận con họ là kẻ g/i/ế/t người?

Trong khi đó, những người xử lý vụ án năm xưa đã thăng chức, không ai còn quan tâm vụ án có oan hay không.

Mãi đến năm 2005, một bài báo đã khiến dư luận nhớ lại vụ việc. Trước Tết năm đó, tại huyện Huỳnh Dương, Hà Nam, cảnh sát phát hiện một người đàn ông tên Vương Thư Kim (quê Hà Bắc) có nhiều biểu hiện đáng nghi: không bao giờ về quê ăn Tết và rất hoảng sợ khi thấy cảnh sát. Sau khi bị thẩm vấn, hắn khai rằng từ 1993 đến 1995 đã thực hiện 6 vụ h/ấ/p d/i/ê/m và g/i/ế/t 4 người.

Người phụ trách điều tra là Phó cục trưởng công an huyện Quảng Bình, Hà Bắc – Trịnh Thành Nguyệt. Ông đưa Vương Thư Kim đi nhận dạng hiện trường, và 3 vụ án được xác nhận. Riêng một vụ xảy ra tại thôn Khổng Trại thì được thông báo rằng hung thủ đã bị xử bắn 10 năm trước — chính là vụ của Nhiếp Thụ Bân.

Một vụ án nhưng lại có hai “hung thủ”, khiến gia đình Nhiếp phẫn nộ và cũng khiến Trịnh Thành Nguyệt nghi ngờ Nhiếp Thụ Bân vô tội. Khi xem lại hồ sơ cũ, ông tức giận đến run người: không hề có tinh dịch, tóc hay dấu vân tay của Nhiếp Thụ Bân tại hiện trường. Bằng chứng duy nhất là lời thú tội.

Nhưng ngay cả lời thú tội này cũng đầy sơ hở: Nhiếp Thụ Bân bị nói lắp nặng, theo luật, lời khai phải ghi lại nguyên văn, kể cả chỗ lắp bắp. Thế nhưng bản cung không hề có một chữ thừa nào, và chỉ trong 2 giờ đã hoàn thành hàng nghìn chữ — điều hoàn toàn phi lý.

Cha của Trịnh Thành Nguyệt từng là nạn nhân của án oan và phải hơn 10 năm mới được minh oan. Ông luôn nhớ lời cha: “Cảnh sát không bao giờ được nói dối.” Vì vậy, ông quyết định theo đuổi vụ việc này.

Cùng lúc đó, Phó tổng biên tập báo Thương Báo Hà Nam – Mã Vân Long – cũng chú ý vụ việc và đăng bài “Một vụ án hai hung thủ, ai mới là kẻ thật sự?”. Bài báo nhanh chóng được hơn 100 tờ báo lớn đăng lại.

Công an tỉnh Hà Bắc lập tổ điều tra đặc biệt. Gia đình Nhiếp Thụ Bân cuối cùng cũng nhìn thấy hy vọng. Nhưng không ai ngờ rằng, họ sẽ phải chờ thêm rất lâu…

Không rõ vì sao, cuộc điều tra sau đó lại rơi vào bế tắc. Hơn nữa, vào tháng 3/2006, khi Viện kiểm sát Hàm Đan truy tố Vương Thư Kim, ba vụ hấp d/i/ê/m – g/i/ế/t người khác đều bị đưa ra xét xử, nhưng riêng vụ Khang Lan lại bị bỏ sót.

Sau đó, Vương Thư Kim nhiều lần khai nhận vụ án này tại tòa, nhưng đều bị thẩm phán ngắt lời với lý do “đừng nói những chuyện không liên quan”. Điều này khiến chính hắn cũng không thể hiểu nổi — hắn cho rằng đây là tình tiết lập công lớn, vậy mà lại không được nhắc đến.

Trong khi đó, phía cơ quan tố tụng lại cho rằng chứng cứ buộc tội Nhiếp Thụ Bân là “rõ ràng”, hoàn toàn không có chuyện g/i/ế/t nhầm hay oan sai. Họ nói rằng nếu công an không có hàng loạt chứng cứ thì không thể chỉ dựa vào một lời khai để kết luận một người là hung thủ.

Họ cũng cho rằng dù Vương Thư Kim chủ động nhận tội, nhưng điều đó không có nghĩa hắn chính là hung thủ của vụ án này. Lý do là trước đây hắn từng làm việc gần hiện trường, nên biết tình tiết vụ án là chuyện bình thường; hơn nữa, thời điểm đó nhiều người cũng biết địa điểm xảy ra vụ việc.

Kết quả cuối cùng khiến người ta thất vọng: ngày 12/3/2007, Tòa án trung cấp Hàm Đan tuyên án tử hình Vương Thư Kim về tội g/i/ế/t người, nhưng lại phủ nhận việc hắn g/i/ế/t Khang Lan.

Tin này khiến tất cả mọi người lo lắng: nếu Vương Thư Kim bị xử bắn, thì Nhiếp Thụ Bân sẽ vĩnh viễn mất cơ hội được minh oan.

Luật sư của gia đình Nhiếp — Lý Thụ Đình — đã khiếu nại lên Tòa án tối cao. Nhưng tòa yêu cầu cung cấp bản án, trong khi gia đình Nhiếp chưa bao giờ nhận được. Họ nhiều lần đến xin nhưng đều bị từ chối.

Nơi duy nhất còn có thể lấy được bản án là gia đình nạn nhân Khang Lan. Nhưng cha mẹ Khang Lan căm ghét gia đình Nhiếp, không muốn gặp mặt, càng không thể giúp “kẻ thù” lật lại vụ án.

Để lấy được bản án, Lý Thụ Đình nhiều lần đến nhà họ Khang, dù bị mắng chửi vẫn không bỏ cuộc. Ông thậm chí còn giúp gia đình Khang khiếu nại những cơ quan truyền thông xâm phạm quyền riêng tư của Khang Lan. Dần dần, cha Khang cũng bắt đầu hỏi thăm tiến triển vụ án.

Ngày 1/4/2007, khi Lý Thụ Đình lại đến, cha Khang lặng lẽ đặt một xấp tài liệu lên bàn — chính là bản án. Lý Thụ Đình mừng đến mức lập tức photo liền 20 bản.

Nhờ nỗ lực của ông, Tòa án tối cao cuối cùng đã thụ lý đơn khiếu nại. Nhưng rồi lại phải chờ thêm 7 năm — 7 năm dài đằng đẵng.

Trong suốt thời gian này:

- Vương Thư Kim luôn nghĩ mình “không qua nổi Tết”, nhưng cuối cùng lại trở thành người bị giam lâu nhất.

- Nhà báo Mã Vân Long bị sa thải vì tiếp tục phanh phui vụ án.

- Trịnh Thành Nguyệt bị gây áp lực, đến năm 2009 thì buộc phải nghỉ việc.

Luật sư Lý Thụ Đình cũng từng tuyệt vọng đến mức muốn tự tử, nhưng cuối cùng vẫn tiếp tục theo đuổi vụ án.

Dưới áp lực dư luận, ngày 25/6/2013, vụ án được xét xử phúc thẩm. Tại đây xuất hiện một cảnh tượng hiếm có: luật sư của Vương Thư Kim lại ra sức chứng minh hắn đã g/i/ế/t Khang Lan, còn công tố viên thì lại cố gắng bào chữa cho hắn.

Cuối cùng, tòa vẫn phủ nhận việc hắn gây án, với lý do lời khai có sai sót.

Ngay cả mẹ của Nhiếp Thụ Bân lúc đó cũng gần như tuyệt vọng. Nhưng những người theo đuổi vụ án vẫn không bỏ cuộc.

Chính sự kiên trì ấy, một năm sau, cuối cùng cũng phá vỡ được bức tường bế tắc…

Ngày 4/12/2014, Trung Quốc lần đầu tiên tổ chức Ngày Hiến pháp. Vụ án Nhiếp Thụ Bân một lần nữa bị đẩy lên tâm điểm dư luận.

Lần này, để tránh chủ nghĩa bảo hộ địa phương và hạn chế tiêu cực trong quá trình điều tra, Tòa án tối cao đã chỉ định Tòa án cấp cao tỉnh Sơn Đông tiến hành tái thẩm theo hình thức xét lại ở địa phương khác. Đây cũng là vụ án đầu tiên trong lịch sử Trung Quốc được tái thẩm liên tỉnh.

Trong quá trình điều tra này, một chứng cứ cực kỳ quan trọng đã được làm rõ. Hóa ra ngay từ khi bị bắt, Vương Thư Kim đã khai một chi tiết chưa từng được công bố trước đó — ngay cả Nhiếp Thụ Bân cũng chưa từng nhắc đến.

Hắn khai rằng khi gây án, trên cánh tay Khang Lan có quấn một chùm chìa khóa, và hắn đã tiện tay ném nó xuống bên cạnh thi thể. Trong ảnh khám nghiệm hiện trường, quả thực có một chùm chìa khóa nằm cách thi thể khoảng 30cm — hoàn toàn trùng khớp với lời khai của hắn. Đây là chứng cứ mang tính loại trừ (chỉ hung thủ thật mới biết).

Cùng với chứng cứ này, ngày càng nhiều khuất tất dần bị phơi bày.

Trước hết, hồ sơ thẩm vấn của Nhiếp Thụ Bân bị thiếu. Anh bị bắt ngày 23/9/1994, nhưng suốt 5 ngày sau đó không hề có bất kỳ biên bản thẩm vấn nào. Mãi đến ngày 28/9 mới xuất hiện lời “thú tội” đầu tiên.

Vậy trong 5 ngày trước đó, chẳng lẽ không có thẩm vấn? Theo luật tố tụng, dù là lời khai nhận tội hay không nhận tội đều phải được ghi chép đầy đủ, nếu không là vi phạm quy trình tư pháp.

Phía điều tra giải thích rằng nghi phạm ban đầu thường không nhận tội, nên việc mất 5 ngày để “đột phá” là bình thường. Nhưng trong lời khai nhận tội, Nhiếp Thụ Bân lại nhiều lần nói: “Lần này tôi nói thật, trước đây đều là nói dối.” Rõ ràng trước đó anh đã từng khai, chỉ là những lời khai ấy bị cố tình che giấu.

Thứ hai, sau khi bị bắt, Nhiếp Thụ Bân đã 9 lần nhắc đến thời điểm gây án (trong đó 6 lần không thống nhất). Cảnh sát xác định thời gian Khang Lan tử vong là khoảng 5 giờ chiều.

Nhưng theo lời lãnh đạo nơi anh làm việc, hôm đó Nhiếp Thụ Bân vẫn đi làm bình thường. Nhà máy cách hiện trường khoảng 5km, đi xe đạp mất khoảng 20 phút, trong khi giờ tan ca cũng đúng 5 giờ. Như vậy, anh gần như không thể có mặt tại hiện trường vào thời điểm đó.

Để xác minh, cơ quan điều tra từng thu giữ bảng chấm công ngày hôm đó của đơn vị. Nhưng đến nay vẫn chưa trả lại, và tài liệu quan trọng này cũng không hề xuất hiện trong hồ sơ vụ án.

Nếu gia đình Nhiếp được tiếp cận hồ sơ đầy nghi vấn này sớm hơn, có lẽ sự thật đã được làm sáng tỏ từ lâu. Thế nhưng, hơn chục luật sư đã gọi cho thẩm phán không dưới 100 lần, vẫn không được quyền xem hồ sơ.

Sau một năm rưỡi điều tra kỹ lưỡng, Tòa án cấp cao Sơn Đông kết luận: chứng cứ trong vụ Nhiếp Thụ Bân không chắc chắn, không đầy đủ, không thể loại trừ khả năng người khác gây án. Họ kiến nghị Tòa án tối cao khởi động quy trình giám sát xét xử để xét lại vụ án.

Năm 2016, Tòa án tối cao ra phán quyết: việc bắt giữ Nhiếp Thụ Bân chỉ dựa trên phản ánh của quần chúng rằng anh “có vẻ giống hung thủ”, cơ quan điều tra không hề nắm được bất kỳ chứng cứ hay manh mối nào chứng minh anh phạm tội.

Hơn nữa:

- 5 ngày đầu không có biên bản thẩm vấn

- Bảng chấm công không được đưa vào hồ sơ

- Cơ quan điều tra không đưa ra được giải thích hợp lý

Những điều này vi phạm nghiêm trọng quy trình tố tụng.

Tính xác thực và hợp pháp của lời nhận tội bị nghi ngờ; lời khai mâu thuẫn, thay đổi nhiều lần, không loại trừ khả năng bị ép cung.

Cuối cùng, tòa tuyên bố Nhiếp Thụ Bân vô tội và bồi thường cho gia đình 2,68 triệu nhân dân tệ.

Ngày này cách thời điểm anh bị xử bắn tròn 21 năm.

“Công lý đến quá muộn… mạng sống của con tôi không thể quay lại. 21 năm này, anh nói có đáng không?”

 “Hôm nay có được kết quả vô tội, tôi thấy đáng.”

Nhìn lại vụ án này, nó chắc chắn sẽ trở thành một dấu ấn không thể xóa nhòa trong lịch sử pháp trị Trung Quốc.

Từ đó, ta thấy được cả mặt ác của con người — và cũng cảm nhận được sự lương thiện.

Trong cuộc “tiếp sức công lý” kéo dài này:

- Mã Vân Long mất việc

- Lý Thụ Đình bạc trắng tóc

- Trịnh Thành Nguyệt mang bệnh nặng và qua đời ngày 5/5/2022

Trước khi mất, ông từng nói với chị gái của Nhiếp Thụ Bân rằng sau khi ông qua đời, hãy dựng cho ông một tấm bia cạnh mộ Nhiếp Thụ Bân, trên đó khắc:

 “Cảnh sát nhân dân yêu nhân dân.”

Chính nhờ sự dấn thân không màng bản thân của họ, “làn gió công lý” cuối cùng cũng lay động được tấm màn đêm dày đặc.

Họ không chỉ giúp Nhiếp Thụ Bân, mà còn cứu lấy vô số “Nhiếp Thụ Bân” trong tương lai.

Trong lòng họ không chỉ có lợi ích, mà còn có một niềm tin thuần khiết — làm sao không khiến người ta rơi nước mắt?

Khi thế hệ này đã buông xuống áo giáp, liệu sẽ còn ai cầm lấy ngọn giáo trong tay họ, tiếp tục chiến đấu vì công lý?

Nếu bạn thấy câu chuyện này đáng để nhiều người biết hơn, hãy nhấn theo dõi để không bỏ lỡ những vụ án và góc khuất phía sau công lý mà ít ai kể.

Mỗi lượt theo dõi của bạn không chỉ là ủng hộ, mà còn là cách để những câu chuyện như thế này tiếp tục được lan tỏa — để công lý không bị lãng quên.

Biên tập bởi: Khánh Hà Kể Chuyện

Share: