Mối quan hệ Việt Nam - Campuchia đang bước vào một khúc quanh mang tính thời đại. Campuchia đang thực hiện một lộ trình giảm vai trò chiến lược của Việt Nam trong cấu trúc an ninh - kinh tế, đồng thời nâng Trung Quốc lên vị trí bảo trợ trọng yếu. Tuy nhiên, ván bài này chứa đựng những rủi ro hệ thống mà lịch sử gần đây đã chứng minh rõ nét.
1. Tại sao Campuchia chọn dịch chuyển cấu trúc quyền lực?
Đây là một tính toán sinh tồn dựa trên hai nhu cầu cốt lõi:
- Mô hình quyền lực khác biệt: Việt Nam hỗ trợ dựa trên sự tương đồng về địa lý và lịch sử. Trung Quốc cung cấp những siêu dự án quốc gia đi kèm dòng vốn rủi ro cao và sự bảo trợ chính trị không điều kiện – những thứ phù hợp với mục tiêu tích lũy vốn nhanh của Phnom Penh.
- Chủ nghĩa dân tộc - Nhu cầu tự chủ: Việc thể hiện thái độ độc lập với Việt Nam là cách nhanh nhất để chính quyền khẳng định quyền tự quyết tuyệt đối trước áp lực dân túy trong nước, dù thực tế họ đang dịch chuyển từ "bóng" của láng giềng sang "bóng" của siêu cường.
2. Bài học từ xung đột biên giới: Khi bảo trợ ở xa là chưa đủ
Sự kiện xung đột biên giới Thái Lan
- Campuchia là minh chứng sống cho giới hạn của các liên minh mới:
- Sự vắng mặt của bảo trợ xa: Lúc tiếng súng vang lên, Trung Quốc – dù là nhà tài trợ lớn nhất – đã không can thiệp quân sự trực tiếp để bảo vệ Campuchia , Ngoài sự im lặng đáng sợ.
- Vị thế của Việt Nam: Việt Nam là quốc gia duy nhất trong khu vực có năng lực răn đe, vị thế địa lý và kinh nghiệm lịch sử đủ lớn để khiến các bên khác phải cân nhắc nghiêm túc trước mọi hành động quân sự đối với Campuchia. Khi gạt bỏ vai trò bảo chứng an ninh từ Việt Nam, Campuchia buộc phải đối mặt với các cường quốc láng giềng khác bằng thực lực hạn hẹp của chính mình.
3. Vì sao Trung Quốc không thể thay thế vai trò sinh tồn của Việt Nam?
Việc xoay trục sang Bắc Kinh là lựa chọn thực dụng ngắn hạn, nhưng Trung Quốc không thể thay thế Việt Nam ở những điểm cốt tử:
- Khác biệt về "ân tình chiến lược": Việt Nam từng hy sinh xương máu để Campuchia thoát khỏi diệt chủng và tồn tại như một quốc gia thống nhất. Trung Quốc có thể là lựa chọn tối ưu cho giai đoạn tích lũy vốn, nhưng Việt Nam vẫn là lựa chọn duy nhất cho bài toán an ninh sinh tồn. Hai vai trò này không đối lập, nhưng cũng không thể thay thế cho nhau.
- Giới hạn của sự bảo trợ giao dịch: Sự bảo trợ của Trung Quốc mang tính giao dịch thuần túy: khi lợi ích toàn cầu của họ không còn tương xứng, sự bảo trợ sẽ điều chỉnh. Việt Nam vẫn là quốc gia duy nhất có đủ hiểu biết lịch sử, văn hóa và địa lý để xử lý những khủng hoảng sinh tồn của Campuchia nếu chúng vượt tầm kiểm soát.
4. Cái giá của Việt Nam: Sự tỉnh thức và nội lực
Việt Nam phải chấp nhận một thực tế lạnh lùng:
- Đặt lịch sử đúng chỗ: Ân nghĩa lịch sử là nền móng, nhưng quyền lực và lợi ích mới quyết định hướng đi. Quan hệ đặc biệt phai nhạt là quy luật của một thế giới không còn chiến tranh ý thức hệ.
- Phòng thủ cấu trúc: Việt Nam giờ đây không quản lý quan hệ bằng hoài niệm, mà bằng việc xây dựng nội lực vượt trội để bảo đảm rằng dù láng giềng có chọn bất kỳ bên nào, sự ổn định của Việt Nam vẫn là một hằng số không thể xâm phạm.
Trước sự dịch chuyển này, thái độ đúng đắn nhất là sự tỉnh táo:
1. Đừng quản lý địa chính trị bằng hoài niệm: Trong quan hệ quốc tế, quyền lực mới là đơn vị thanh toán.
2. Campuchia có thể chọn Trung Quốc cho những gì họ cần ngay lúc này, nhưng trong những thời khắc sinh tử hoặc khi bị các láng giềng mạnh hơn ép chế, họ sẽ sớm nhận ra khoảng cách giữa "một túi tiền ở xa" và "một khẩu súng ở ngay bên cạnh".
3. Lời kết: Ân tình Việt Nam không phải để đòi hỏi, nhưng nó là một hằng số chiến lược. Campuchia có thể thử nghiệm những liên minh mới, nhưng trong những khúc quanh của định mệnh, lịch sử thường lặp lại những bài học mà kẻ lãng quên phải trả giá rất đắt.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét