Học toán để làm gì?

Tôi sẽ kể bạn nghe về người tù nhân trong ảnh: anh đang thụ án 25 năm tù vì tội gi*t người thì một cuốn sách toán bị bỏ quên đã thay đổi tất cả.

Năm 2011, Christopher Havens bước vào một nhà tù an ninh tối đa ở bang Washington, mang theo gánh nặng của một cuộc đời được định hình bởi những quyết định sai lầm, mathuy, baoluc và t/ội ác. Ở tuổi ba mươi mốt, tương lai của anh dường như đã bị đóng đinh một cách tàn nhẫn.

Với hầu hết mọi người, nhà tù là nơi tham vọng chấm dứt và hy vọng héo mòn. Nhưng với Christopher, khi ở trong tù, thứ duy nhất ai cũng có là thời gian rảnh rỗi.

Một ngày nọ, bạn cùng phòng giam rời đi, bỏ lại một cuốn sách giáo khoa toán. Vì chán hơn là vì tò mò, Christopher nhặt nó lên. Toán chưa bao giờ là điểm mạnh của anh. Anh chỉ cố trụ qua trường lớp rồi bỏ học, không phương hướng. Nhưng một mình trong phòng giam, với những giờ dài lê thê và không có gì để phân tâm, anh bắt đầu giải các bài toán.

Và điều không ngờ đã xảy ra.

Logic bỗng trở nên rõ ràng. Các quy tắc đứng vững. Trong một cuộc đời bị chi phối bởi hỗn loạn, toán học mang đến sự chắc chắn: những đáp án hoặc đúng hoặc sai, những hệ thống tưởng thưởng cho sự kiên nhẫn và chính xác. Nó đem lại cho anh sự minh triết ở nơi mọi thứ khác đều thất bại.

Anh xin chương trình giáo dục trong tù thêm sách. Rồi những cuốn khó hơn. Anh tự học đại số. Rồi giải tích. Rồi những chủ đề nâng cao mà phần lớn sinh viên chỉ tiếp cận được trong giảng đường đại học. Đêm này qua đêm khác, anh làm việc một mình, lấp đầy các trang giấy bằng ký hiệu và chứng minh.

Cuối cùng, anh chạm đến giới hạn. Một số khái niệm quá cao để có thể tự mình tháo gỡ. Anh cần sự chỉ dẫn.

Vì thế, Christopher làm một việc táo bạo: anh viết thư cho các nhà toán học chuyên nghiệp trên khắp thế giới, xin họ giúp đỡ. Phần lớn không hồi âm. Điều đó cũng dễ hiểu. Những lá thư từ một người bị kết án gi*t người hỏi về toán học trừu tượng hiếm khi đứng đầu hộp thư của giới học thuật.

Nhưng có một nhà toán học đã trả lời: Umberto Cerruti từ Đại học Turin.

Cerruti không hạ thấp Christopher. Ông thách thức anh.

Ông gửi tài liệu về lý thuyết số, một trong những lĩnh vực trừu tượng và khắt khe nhất của toán học, và giao những bài toán đủ sức thử thách cả các nhà nghiên cứu được đào tạo bài bản. Christopher hồi đáp bằng những trang viết tay, cẩn trọng, chặt chẽ, nguyên bản.

Chỉ với giấy, bút chì và sách vở trong một phòng giam, Christopher bắt đầu khám phá phân số liên tục và số vô tỉ bậc hai, những ý tưởng lần đầu được Euclid nghiên cứu hơn hai nghìn năm trước. Đây không còn là bài tập. Đây là nghiên cứu.

Rồi khoảnh khắc khiến tất cả sững sờ đã đến.

Christopher đưa ra một kết quả nguyên bản. Anh phát hiện những hiểu biết mới về các mối quan hệ trong lý thuyết số mà người khác chưa nhận ra. Cerruti chia sẻ công trình với đồng nghiệp. Họ kiểm tra. Xác minh. Và nó đứng vững.

Năm 2020, nghiên cứu của Christopher Havens được công bố chính thức trên Research in Number Theory, một tạp chí học thuật uy tín có phản biện. Một người đang thụ án hàng chục năm tù, không bằng đại học, không tiếp cận máy tính hay thư viện đại học, đã đóng góp toán học nguyên bản ở cấp độ tiến sĩ cho tri thức nhân loại.

Giới học thuật chú ý. Các nhà toán học chia sẻ bài báo. Giới giáo dục lấy câu chuyện của anh làm minh chứng rằng cơ hội, chứ không phải xuất thân, thường quyết định tiềm năng. Nhà báo và nhà làm phim tìm đến. Những người ủng hộ giáo dục trong nhà tù viện dẫn trường hợp này như bằng chứng rằng học tập có thể biến đổi cuộc đời ngay cả trong điều kiện khắc nghiệt nhất.

Nhưng toán học, dù đáng kinh ngạc đến đâu, có lẽ chưa phải là phần quan trọng nhất.

Sự chuyển hóa mới là điều cốt lõi.

Người đàn ông bước vào tù với dấu ấn của bạo lực đã tìm thấy kỷ luật, mục đích và một cách để đóng góp. Christopher tiếp tục đồng sáng lập Prison Mathematics Project, cố vấn cho các học viên đang bị giam giữ trên khắp thế giới, giúp họ học tập, nghiên cứu để có tương lai lớn hơn những sai lầm tồi tệ nhất của mình.

Anh vẫn tiếp tục nghiên cứu, giải những bài toán thách thức cả các nhà toán học chuyên nghiệp. Anh sẽ chưa đủ điều kiện được phóng thích cho đến năm 2036. Thế nhưng, theo nhiều cách, anh đã tự do - tự do để suy nghĩ, để sáng tạo, để cống hiến.

Câu chuyện của Christopher Havens không phải là lập luận rằng tội ác không quan trọng. Nó là bằng chứng rằng con người hơn cả điều tồi tệ nhất họ từng làm. Rằng thiên tài không đòi hỏi đặc quyền. Rằng giáo dục có thể mở khóa những trí tuệ mà xã hội đã gạch bỏ.

Một cuốn sách toán bị bạn tù bỏ quên đã mở khóa một trí óc đủ sức thúc đẩy những câu hỏi kéo dài hai nghìn năm. Điều đó nên làm thay đổi cách chúng ta nghĩ về trừng phạt, giáo dục và tiềm năng con người.

Share: