Tôi từng là lính chiến.

 NỖI BUỒN CHIẾN MẠNG

Mấy hôm nay, trên facebook ồn ào chuyện "Nỗi Buồn Chiến Tranh" của nhà văn Bảo Ninh được vinh danh là một trong 50 tác phẩm văn học hay nhất sau 1975. 

Khen có, chê có, tranh luận cũng nhiều. Đọc hết các luồng ý kiến, tôi – một người lính đã từng trải qua chiến tranh – nhiều lúc cũng chẳng biết đâu mà lần.

Tôi từng là lính chiến. 

Tháng 12 năm 1978, tôi lên đường sang Campuchia. Đoàn xe chở lính Hà Nội chúng tôi chạy qua thị trấn Snoul; cả trăm thằng thanh niên phơi phới cái cảm giác được góp mặt trong đội quân “giải phóng”. Nhưng niềm háo hức ấy tắt phụt khi những chiếc xe tải chở đầy xác bộ đội Việt Nam từ phía trước đi ngang qua đoàn xe chúng tôi. Những thân người bó chặt trong những tấm vải trắng loang máu, phủ một lớp bụi mờ của đường chiến dịch. Xe họ đi ngược về, xe chúng tôi xuôi vào.

Lũ lính mới ngồi trên thùng xe nhìn sang, không kịp hiểu đó là cái gì. Chỉ tới khi mùi tử khí xộc thẳng vào mũi – cái mùi đặc quánh, ngầy ngậy của thi thể nhiều ngày chưa kịp chôn, cộng thêm đàn ruồi nhặng bu kín rồi bay vù vù sang xe chúng tôi, đậu lên mắt, lên mũi, lên môi những thằng lính mới tò te – thì tất cả đều lặng đi.

Tôi chợt hiểu: chiến tranh không đợi những người đã đi qua nó. Chiến tranh đang đón đợi những kẻ sắp bước vào. Và biết đâu chỉ vài ngày nữa, vài tuần nữa… có khi chính tôi lại nằm trên những thùng xe kia để trở về đất Việt.

Mấy hôm sau, tôi cùng mấy anh em lần vào những chiếc lán phẫu thuật dã chiến mà bọn Pôn Pốt bỏ lại bên kia sông Chhlong (tỉnh Karatie). Trên nền đất là những vũng máu khô, còn vương những băng gạc, những mảnh vải dính mủ, dính máu. Tất cả bốc lên một mùi tanh gai gai nơi cổ họng. Tôi lại tự hỏi: chiến tranh là cái qoái gì mà khiến những chàng trai khỏe mạnh của hai phía, chẳng quen biết nhau, chẳng thù oán gì nhau, kéo nhau vào cái xó rừng chết tiệt này để giết nhau, tước đi mạng sống của nhau?

Rồi đến khi đánh lên biên giới Thái Lan, hàng hóa Thái tuồn vào Sisophon nhiều đến mức tưởng như một thế giới khác. Phồn hoa, sung túc, thơm tho. Nó trái ngược hoàn toàn với cái đói, cái khát, cái lam lũ của những người lính chúng tôi – những thằng lính chiến từ rừng chui ra, áo quần rách nát, người ngợm lem luốc, trong túi không có nổi một đồng.

Tiếng cát-sét rền rĩ từ những cửa hàng bay ra, mùi hủ tiếu, mùi các món ăn, mùi bánh trái thơm lựng tràn ra khắp phố. Những thân hình lả lơi, nõn nường, thơm nức lướt qua lướt lại trước mặt những thằng giai tơ chưa nếm mùi đàn bà...Vậy mà vẫn phải đứng đó, cúi đầu bước qua, nuốt nước bọt mà cảm thấy những gì mình nhìn thấy, mình cảm thấy thuộc về một thế giới khác thật xa vời. Cuộc sống đẹp đến thế, ngay trước mắt mà mình không chạm tay vào được. Mình cũng là con người cơ mà, sao lại khổ đến vậy?

Giờ chiến tranh đã lùi xa. Tôi may mắn trở về, nhưng biết bao đồng đội thì không. Họ nằm lại giữa những cánh đồng, xó rừng xứ người, không có ngày trở về. Nhiều người khác sống tiếp với những phần thân thể vắng mặt. Những ký ức cũ vẫn theo tôi mãi, không nguôi.

Tôi viết ra những điều ấy để nói rằng: Bảo Ninh cũng là một con người.

Anh từng là người lính. Anh đã đi đến trận đánh cuối cùng của cuộc chiến. Ngày 30/4, chính mắt anh nhìn thấy đồng đội ngã xuống ở cầu Sài Gòn, ở Lăng Cha Cả… Người lính trở về sau chiến tranh, ai cũng có quyền nhìn lại những tháng năm đã qua theo cách của riêng mình. Đó không chỉ là quyền của một nhà văn – đó là quyền của một con người.

Chiến tranh đâu chỉ có màu hào quang. Nó có cả máu, có nỗi buồn, có sự tàn khốc, và có cả những vết thương không bao giờ liền miệng. Mỗi người lính mang theo một lát cắt, một góc khuất riêng. Bảo Ninh cũng vậy. Anh chỉ viết điều anh đã sống theo cách của riêng anh. Ngay trên bục nhận giải, anh đã cúi đầu trước mọi người như một lời tự thú, một lời cầu xin về những tháng ngày anh đã sống và viết về nỗi buồn của riêng mình.

Chiến tranh kết thúc lâu rồi, và mọi người lính đều có quyền trở về với ký ức của mình. Có người nhớ đồng đội bằng tiếng cười; có người giữ lại những câu chuyện hào hùng; và cũng có người, như Bảo Ninh, cầm bút viết về những bóng tối, viết về nỗi buồn, viết về những điều mà năm tháng không làm phai đi được. Đó là quyền rất người, quyền của một cựu binh muốn nói ra nỗi ám ảnh riêng, dù nó gai góc, xót xa, thậm chí trái tai với một số người.

Tôi không bàn đến chuyện ai đúng ai sai. Nhưng tôi hiểu một điều: không có kỷ niệm chiến tranh nào nhẹ nhàng; chỉ là mỗi người kể lại nó theo cách khác nhau. Và đôi khi, chính sự khác nhau ấy lại giúp chúng ta nhìn thấy chiến tranh trọn vẹn hơn – không chỉ là chiến thắng, mà còn là cái giá phải trả.

Khen hay chê là quyền của mỗi người. Nhưng phủ nhận cảm xúc thật của một con người từng đi qua lửa đạn – điều ấy, theo tôi, là không nên làm.

05.12.25'

Bài viết của bác CCB- K Nguyễn Vũ Điền (tác giả cuốn sách Rừng Khộp Mùa Thay Lá.

Share: